Załącznik
do Programu hodowlanego ochrony
zasobów genetycznych koników polskich

Ocena wartości użytkowej koników polskich - próby użytkowości
(Program hodowli zachowawczej koników polskich, 
Polski Związek Hodowców Koni, Warszawa 1999)

Wartość użytkowa koników będzie oceniana na podstawie prób użytkowości przeprowadzanych w ośrodkach hodowli zachowawczej koników lub w wyznaczonych jednostkach hodowlanych (nie dotyczy koników utrzymywanych w systemie hodowli rezerwatowej).
Próbom użytkowości będą poddawane wszystkie ogiery i klacze 3 lub 4-letnie, które przeszły etap selekcji eksterierowej i są przeznaczone na reproduktory lub klacze stadne.
Ogiery, przed wpisaniem do księgi, muszą obligatoryjnie zaliczyć wstępną próbę użytkowości, a następne w wieku 3 lub 4 lat próbę użytkowości zaprzęgowej lub wierzchowej z wynikiem pozytywnym.
Warunkiem wpisania klaczy do księgi jest zaliczenie co najmniej wstępnej próby użytkowości z wynikiem pozytywnym.

Próba użytkowości powinna być poprzedzona odpowiednim przygotowaniem konia do poszczególnych elementów prób.
Próby użytkowości przeprowadza na zlecenie instytucji prowadzącej Księgę Stadną uprawniony specjalista lub powołany zespół.
Za przygotowanie konia do prób użytkowości odpowiada właściciel konia. Za przeprowadzenie prób użytkowości odpowiada jednostka wyznaczona przez instytucję prowadzącą księgę stadną.
Przeprowadzane będą 3 rodzaje prób użytkowości:
- próba polowa - wstępna
- polowa próba zaprzęgowa
- polowa próba wierzchowa

1. Próba polowa – wstępna 

    Ogiery przechodzą próbę po ukończeniu 30 mies. 
Polega ona na ocenie zachowania się konia podczas zakładania  ogłowia, trzymania do     oceny i prowadzenia w ręku na odcinku około 80 m w stępie i kłusie. Zachowanie się konia oceniane jest, w zależności od wykonania czynności, w skali 5-punktowej:
	5 pkt. - z łatwością, bezbłędnie, w sposób płynny
	4 pkt. - z drobnymi zahamowaniami, w sposób mało płynny
	3 pkt. - z trudnościami, po 1 - 3 nieudanych próbach
2 pkt. - z dużymi oporami, po więcej niż 3 nieudanych próbach, konieczna pomoc drugiej osoby
	1 pkt. - niemożliwa do wykonania wskutek oporu lub niebezpiecznych reakcji konia.
Otrzymanie 1 pkt. w próbie wstępnej wyklucza konia z udziału w dalszych próbach.
Podczas próby wstępnej ocenionej na 4 lub 5 pkt. może być dokonywany pomiar długości kroku w stępie i kłusie.
Próbę wstępną można powtórzyć jednokrotnie po co najmniej jednomiesięcznym ponownym przygotowaniu konia.

2. Polowa próba zaprzęgowa

1) Ocena zachowania się konia podczas zaprzęgania w pojedynkę, stania w miejscu i 3-krotnego ruszania z miejsca wozu o masie około 100 % masy ciała konia i ruchu na drodze utwardzonej, na dystansie około 80 m w stępie i kłusie. Dla oceny zachowania się konia będzie stosowana skala punktowa jak w próbie wstępnej. Podczas próby ocenionej na 4 lub na 5 pkt. może być dokonywany pomiar długości kroku w stępie i kłusie.

2) Pomiar czasu (szybkości) przebycia odcinka 500 m w stępie i w kłusie, przy czym liczona będzie liczba kroków przy pomocy licznika, dla oceny średniej długości kroku.
Punktacja za stęp				Punktacja za kłus
norma czasu		pkt.			norma czasu		pkt.
do 5 min		5			do 2 min		5
do 5 min 15 sek	4			do 2 min 10 sek	4
do 5 min 30 sek	3			do 2 min 20 sek	3
do 5 min 45 sek	2			do 2 min 30 sek	2
do 6 min		1			do 2 min 40 sek	1

3) Pomiar długości kroku w stępie i kłusie:
norma długości kroku w stępie	pkt.		norma długości kroku w kłusie	pkt.
min 150 cm			5		min 250 cm				5
min 140 cm			4		min 235 cm				4
min 130				3		min 220 cm				3
min 120 cm			2		min 205 cm				2
min 110 cm			1		min 190 cm				1
			  
4) Jazda godzinowa (5 odcinków 9 min. stęp + 3 min. kłus) na drodze utwardzonej, przy czym mierzony będzie przebyty dystans przy pomocy elektronicznego licznika rowerowego oraz tętno systemem ciągłym przy użyciu urządzenia elektronicznego w trakcie i przez 30 min. po jeździe (powrót tętna do normy). 
Ponadto bezpośrednio po jeździe godzinowej i po 20 min. określana będzie częstotliwość oddechów.

 Punktacja za jazdę godzinową:
minimalny przebyty dystans		pkt.
	8000 m				5
		7500 m				4
	7000 m				3
		6500 m				2
	6000 m				1

W zależności od warunków lokalnych dopuszcza się przeprowadzanie zamiast jazdy godzinowej z mierzeniem dystansu, jazdy na stałym dystansie 8000 m (5 odcinków po 800 m stępem i 800 m kłusem, z pomiarem czasu).
Dla otrzymania porównywalnych wyników zostanie wyliczona średnia szybkość.
     	   	Punktacja za jazdę dystansową:
maksymalny czas	pkt.
				60 min		5
			65 min		4
				70 min		3
				75 min		2
			80 min		1

3. Polowa próba wierzchowa:
    
1) Ocena zachowania się konia podczas siodłania, wsiadania jeźdźca i ruchu w stępie i kłusie na dystansie około 80 m na drodze nieutwardzonej. Dla oceny zachowania się konia będzie stosowana skala punktowa jak w próbie wstępnej. 
Podczas próby wierzchowej ocenionej na 4 lub 5 pkt. może być dokonywany pomiar długości kroku w stępie i kłusie.

2) Pomiar czasu przebycia odcinka 500 m w stępie i w kłusie, przy czym liczona będzie liczba kroków licznikiem dla oceny średniej długości kroku.
Zastosowane zostaną normy czasu i skala punktowa jak w próbie zaprzęgowej.

3) Pomiar długości kroku w stępie i kłusie ( zastosowane normy długości i skala ocen jak podczas próby zaprzęgowej).   

4)	Jazda godzinowa (5 odcinków 8 min stęp + 3 min. kłus + 1 min. galop) na drodze nieutwardzonej, przy czym mierzony będzie przebyty dystans oraz tętno systemem ciągłym i do 30 min. po jeździe (powrót tętna do normy). Ponadto bezpośrednio po jeździe godzinowej i po 20 min. określana będzie częstotliwość oddechów.

Punktacja za jazdę godzinową:
		Minimalny przebyty dystans		pkt.
			9000 m			5
		8500 m			4
			8000 m			3
			7500 m			2
		7000 m			1

W zależności od warunków lokalnych dopuszcza się przeprowadzanie zamiast jazdy godzinowej z mierzeniem dystansu, jazdy na stałym dystansie 9000 m (5 odcinków po 600 m stęp, 600 m kłus, 600 m galop). Dla otrzymania porównywalnych wyników obliczana będzie średnia szybkość.
Punktacja za jazdę dystansową:
Maksymalny czas		pkt.
			60 min			5
		65 min			4
			70 min			3
		75 min			2
			80 min			1
Próbę zaprzęgową lub wierzchową można powtórzyć jednokrotnie w następnym roku.

5) Badanie tętna i oddechu w 30 min po zakończeniu próby zaprzęgowej lub wierzchowej i porównaniu ich częstotliwości ze stanem spoczynkowym:
różnica do 5 oddechów i uderzeń serca	=	5 + 5 pkt.
różnica do 10 oddechów i uderzeń serca	=	4 + 4 pkt.
różnica do 15 oddechów i uderzeń serca	=	3 + 3 pkt.
różnica do 20 oddechów i uderzeń serca	=	2 + 2 pkt.
różnica do 25 oddechów i uderzeń serca	=	1 + 1 pkt.
Wyniki prób użytkowości będą podawane w wartościach bezwzględnych  oraz w wartościach odchylenia standardowego od średniej danego rocznika koni oraz od średniej potomstwa poszczególnych ogierów.

Maksymalna ocena w punktach za próbę zaprzęgową lub wierzchową:
1. ocena zachowania się			5 pkt.
2. szybkość w stępie				5 pkt.
3. szybkość w kłusie				5 pkt.
4. długość kroku w stępie			5 pkt.
5. długość kroku w kłusie			5 pkt.
6. jazda godzinowa lub dystansowa		5 pkt.
7. powrót tętna do normy			5 pkt.
8. powrót oddechów do normy			5 pkt.
		Ogółem				40 pkt.
ocena wybitna			36 – 40 pkt.
ocena bardzo dobra		31 – 35 pkt.
ocena dobra			26 – 30 pkt.
ocena dostateczna		21 – 25 pkt.

Minimalne wymagania co do wartości użytkowej:
- wstępna próba użytkowości zaliczana na co najmniej 2 punkty
- próba użytkowości zaprzęgowej lub wierzchowej zaliczona:
  a) na co najmniej 2 punkty w zakresie oceny zachowania się 
b) z wynikiem nie gorszym niż średnia rocznika minus 1 odchylenie standardowe w 4 spośród 7 elementów próby ocenianych liczbowo:
(długość kroku w stępie i kłusie, czas (szybkość) na dystansie 500 m w stępie i kłusie, średnia szybkość w jeździe godzinowej lub dystansowej, powrót tętna i oddechów do normy po jeździe godzinowej lub dystansowej)