Program hodowlany ochrony zasobów genetycznych karpia linii: gołyska, knyszyńska, ukraińska, litewska, starzawska i zatorska 

1.	Historia

Linia gołyska
Linia Gołyska została wytworzona w latach 1954-56 w wyniku prac mających na celu odtworzenie karpia galicyjskiego po stratach spowodowanych II Wojną Światową. Karp galicyjski powstał w drugiej połowie XIX wieku na terenie południowo-zachodniej Polski. W roku 1880 tarlaki tej odmiany reprezentowane na Wystawie Rolniczej w Berlinie otrzymały złoty medal. Od tego momentu karp galicyjski był eksportowany do większości krajów europejskich a nawet do Ameryki Północnej.
Przy tworzeniu linii gołyskiej wykorzystano tarlaki miejscowe, będące potomstwem karpi galicyjskich oraz pochodzące z przedwojennego szczepu osieckiego, które sprowadzono z Doświadczalnego Gospodarstwa Stawowego w Mydlnikach. Szczep osiecki przed wojna uznawany był za jeden z najlepszych w obrębie karpia galicyjskiego. Linia gołyska utrzymywana jest w chowie wsobnym.

Linia knyszyńska
W roku 1966 z gospodarstwa rybackiego w Knyszynie sprowadzono partię narybku, na bazie której wytworzono linie hodowlana. Gospodarstwo Knyszyn w okresie międzywojennym było jednym z czołowych na terenie Polski północnej oraz dysponowało tarlakami karpi galicyjskich. Przyjęto założenie, ze sprowadzone karpie przynajmniej w części posiadają krew karpi galicyjskich.  Karpie knyszyńskie w ciągu wielu lat hodowli zostały zaaklimatyzowane do warunków Polski Północnej. Selekcja w ZIGR PAN Golysz miała na celu udoskonalenie cech morfometrycznych przy jednoczesnym utrzymaniu charakterystycznych dla tych karpi niskich wymogów termicznych. Linia knyszyńska jest utrzymywana w chowie wsobnym. 

Linia starzawska
Karp starzawski, sprowadzony do RZD w Zatorze w roku 1976 z Gospodarstwa rybackiego Starzawa. Jest to karp pełnołuski, utrzymywany w czystości linii od czasu wyhodowania populacji tego karpia od jednej pary rodzicielskiej. Stwierdzono na podstawie badań polimorfizmu białek enzymatycznych i transferyny krwi, ze jest to linia o wysokiej homozygotyczności. Efektem tego jest mała wylęgowość ikry, natomiast materiał zarybieniowy charakteryzuje się dobrym tempem wzrostu i wysokim wskaźnikiem przeżywalności. Odrębność genetyczna i walory produkcyjne karpia linii starzawskiej decydują o wykorzystaniu tej linii do produkcji hybrydów, szczególnie z karpiem węgierskim. Potomstwo heterozygotyczne charakteryzuje się wysokimi wskaźnikami produkcyjnymi. Ułuszczenie karpia starzawskiego czyni tę rybę atrakcyjną dla wędkarzy.

Linia zatorska.
Jest to karp miejscowego pochodzenia, utrzymywany w chowie wsobnym od 1955 roku. Linia karpia zatorskiego powstała w wyniku wieloletniej pracy hodowlanej, w tym selekcji indywidualnej, twórczej i zachowawczej. Selekcja dotyczyła głównie tempa wzrostu i ułuszczenia. Karp zatorski jest lustrzeniem o ułuszczeniu wieńcowym, strzałkowym lub siodełkowym i ubarwieniu oliwkowo - niebieskim. Jest to linia o wysokiej homozygotyczności, wykazanej badaniami zmienności fenotypów polimorficznych białek enzymatycznych i transferyny krwi. W wyniku krzyżowania z liniami karpia węgierskiego, jugosłowiańskiego i japońskiego, uzyskane potomstwo heterozygotyczne charakteryzuje się wyższymi efektami produkcyjnymi. Natomiast krzyżówki karpia linii zatorskiej z karpiem linii starzawskiej wykazują zmniejszenie produkcyjności.

Linia litewska
Linia powstała na początku XX wieku w gospodarstwie Bubiai na Litwie. Podstawą były karpie sprowadzone z Czech, Jugosławii oraz miejscowe. Z powodu podległości pod Litewskie Ministerstwo Rolnictwa gospodarstwo Bubiai, jako jedno z nielicznych z terenu byłego ZSRR, uniknęło przeprowadzonej w latach 50-tych odgórnej, przymusowej akcji krzyżowania lokalnych ras i odmian z sazanem amurskim. W latach 60-tych była uważana za najlepszą linię karpia na Litwie. Karpie litewskie sprowadzono do Gołysza w 1995. Pierwsze tarło przewidywano jest w 2000 roku. Linia utrzymywana będzie w chowie wsobnym.

Linia ukraińska
Linia powstała w wyniku skrzyżowania karpia miejscowego z Galicyjskim. Prace rozpoczęto po II Wojnie Światowej. W obrębie linii utrzymywane są dwa typy ułuszczenia: pełnołuski i lustrzenia ramowego. Partię narybku sprowadzono do Gołysza pod koniec lat osiemdziesiątych. Linia utrzymywana jest w chowie wsobnym. Charakteryzuje się ona bardzo dobrymi wynikami produkcyjnymi w warunkach polskich gospodarstw stawowych.

2.	Uzasadnienie konieczności ochrony

Zakład Ichtiobiologii i Gospodarki Rybackiej PAN Gołysz oraz Rybacki Zakład Doświadczalny Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Zatorze są jedynymi ośrodkami w Polsce posiadające tak bogaty i zarazem unikatowy zbiór ponad 24 linii hodowlanych karpia. Wśród nich wyróżnić należy linie polskie (gołyską, zatorską i knyszyńską), które są owocem kilkudziesięcio letniej pracy hodowlanej i zawierające częściowo krew karpi galicyjskich. Karpie te posiadają ustabilizowany fenotyp wykształcony w wyniku wielu lat selekcji i całkowicie trafiający w oczekiwania producentów i konsumentów co do wyglądu karpi. Karpie gołyskie, zatorskie i knyszyńskie dają dobre wyniki produkcyjne w polskich warunkach hodowli stawowej i od lat są wykorzystywane w produkcji krzyżówek towarowych. Wśród cech składających się na szczególną wartość tych karpi a jednocześnie wyróżniających je od karpi hodowanych w krajach ościennych wymienić należy: prawidłową budowę i pokrój, optymalny indeks wygrzbiecenia, ustabilizowany typ ułuszczenia typu lustrzeń (jednolity z pokolenia na pokolenie, oraz w całej populacji), prawidłowe zabarwienie. Bardzo ważnym jest fakt, iż karpie te, są doskonale przystosowane do metod hodowli stosowanych w Polsce i do miejscowych warunków środowiskowych. Obserwowane obecnie oznaki depresji inbredowej wymagają podjęcia działań na rzecz zapobiegania wyrodzenia się stada i zachowania osiągniętego postępu selekcyjnego. W związku z trudnościami natury finansowej wynikającymi z olbrzymich kosztów utrzymania i selekcji stad podstawowych w liniach polskich nie zawsze udaje się utrzymać optymalna strukturę wiekowa poszczególnej linii a liczba zdolnych do rozrodu tarlaków w poszczególnych latach, często zbliża się do niebezpiecznie niskich granic (15-20 osobników).
Wśród karpi polskich fenotypowo wyróżnić można karpie Starzawskie dzięki temu, ze jest to jedyna odmiana karpi polskich, posiadająca ułuszczenie typu pełnołuski. Jest to bardzo stara populacja, hodowana od wielu lat bez dolewu obcej krwi. W RZD Zator i ZIGR PAN Golysz wykorzystywane one jako grupa porównawcza w pracach selekcyjnych. Karp starzawski jest również atrakcyjną rybą dla wędkarzy. W związku ze słabym zainteresowaniem producentów karpiem starzawskim (pełnołuskość) istnieje zagrożenie, że karp ten zostanie zmieszany z innymi odmianami. Warto go utrzymać bowiem jest on reliktem czasów kiedy w Polsce hodowano karpie pełnołuskie.
W przypadku linii Litewskiej i Ukraińskiej szczególną wartość stanowi fakt, że karpie te również  są wynikiem wieloletnich prac hodowlanych. Powstałe one na bazie materiału sprowadzonego z terenów o długiej tradycji hodowli karpia (Czechy, Jugosławia, Polska) i w związku z tym, reprezentują geny karpi, będących od wielu wieków obiektem hodowli na terenie Europy Środkowej. Specyficznymi cechami tych karpi są wysoka odporność na nie sprzyjające warunki środowiskowe i bardzo dobre tempo wzrostu. Ze względu na to, że cechy morfologiczne tych karpi nie różnią się bardzo od karpi polskich, stanowią one cenny obiekt hodowlany. 

3.	Cel programu

Celem programu jest:
1.	Utrzymanie na obecnym poziomie zmienności genetycznej w 6 populacji karpia - gołyskiej, zatorskiej, knyszyńskiej, starzawskiej, litewskiej i ukraińskiej poprzez osiągniecie i utrzymanie docelowej liczebności 100 sztuk tarlaków w każdej chronionej linii. Liczba 100 sztuk dotyczy zdolnych do rozrodu (dojrzałych płciowo) samic i samców w każdej linii/populacji. Natomiast w perspektywie docelowa wielkość całej chronionej populacji/linii  musi być większa i obejmować powinna zarówno materiał zarybieniowy w liczbie 5-10 tys. sztuk jak również selekty (w wieku 3+) w liczbie 500-700 osobników. Taka właśnie struktura populacji wynika z faktu iż u karpia nie można definitywnie określić płeć wg. cech zewnętrznych aż do osiągnięcia wieku 5+.  
2.	Zapobieganie depresji inbredowej poprzez zwiększenie liczby efektywnej populacji drogą stosowania tareł masowych i osiągnięcia liczby efektywnej Ne=30-80 osobników w każdej chronionej populacji.
3.	Utrzymanie na obecnym poziomie osiągniętego postępu selekcyjnego i zachowania gospodarczo ważnych cech charakterystycznych dla poszczególnych linii, takich jak tempo wzrostu, typ ułuszczenia, prawidłową budowę i pokrój, właściwe zabarwienie skóry.
4.	Doskonalenie takiej cechy jak przeżywalność czyli odporność na niesprzyjające warunki środowiskowe i czynniki patogenne.

4. Wzorzec populacji

Aktualna liczebność i charakterystyka stad podstawowych chronionych linii karpia.

	Karp gołyski	Karp zatorski	Karp knyszyński	Karp starzawski	Karp
litewski	Karp ukraiński	
Liczebność stada podstawowego	96	838	17	1392	50	50	
Liczebność samic ocenionych	96	100	10	50	50	50	
Cechy pokrojowe:
-ułuszczenie
-wsp. wygrzbiecenia
-ubarwienie	
Lustrzeń
2..3-2.4
	
Lustrzeń
2..2-2.4
	
Lustrzeń	
Pełnołuski
2.3-2.6
	
Lustrzeń	Lustrzeń/pełnołuski	
Wartość hodowlana	Przydatność do krzyżówek towarowych
	Szczególna przydatność do krzyżówek towarowych	Przydatność do krzyżówek towarowych
	Przydatność do krzyżówek towarowych; atrakcyjność pod względem wędkarskim	Przydatność do krzyżówek towarowych
	Przydatność do krzyżówek towarowych

Do ksiąg jest wpisywana grupa karpi zakwalifikowanych jako tarlaki w ilości 100 szt. Grupa ta stanowi trzon linii, bowiem z niej w wieku 5-8 lat wybierane są osobniki do rozrodu. Tarlaki będą wpisywane co 3 lata - po raz pierwszy w wieku 5+ - po przejściu selekcji kwalifikującej. Podstawą eliminacji tarlaków z dalszej hodowli i wypisu z ksiąg jest wystąpienie jednostki chorobowej, znaczne uszkodzenie ciała, lub powstanie innej wady uniemożliwiającej wykorzystanie tarlaka. Tarlaki po osiągnęciu wieku 10 lat będą stopniowo usuwane z hodowli w zależności od aktualnego stanu ilościowego stada podstawowego z zastosowaniem indywidualnej oceny każdego osobnika mając na względzie przede wszystkim jego wartość hodowlaną i zdolność rozrodczą. 

 5. Cechy podlegające ocenie oraz zasady prowadzenia oceny

Ocenie podlegają następujące cechy:
5.1	Tempo wzrostu (osiągnięty przyrost w wieku 0+ do 1+, od 1+ do 3+)
5.2	Prawidłowa budowa i pokrój:
-	masa ciała
-	wskaźniki morfometryczne
-długość całkowita
-długość ciała
-długość głowy
-wysokość ciała
-grubość
-	współczynnik kondycji
-	wydajność rzeźna
-	typ ułuszczenia
-	zabarwienie skory
5.3	Odporność na niesprzyjające warunki środowiskowe i czynniki patogenne
(eliminacja osobników osłabionych lub wykazujących cechy świadczące o nabytej chorobie)
5.4 Wydajność rozrodcza (kg/szt ikry na kg wagi samicy)
Ocena będzie prowadzona w trzech etapach: 
Etap 1, w wieku 1+ ocena wstępna (chów w osobnym stawie)
Etap 2, w wieku 3+ ocena szczegółowa (nadanie osobnikom znaku linii i wstępnego numeru identyfikacyjnego)
Etap 3, w wieku 5+ ocena kwalifikująca (nadanie ostatecznego indywidualnego numeru)
Na etapie 1 będą oceniane cechy 5.1. Na etapie 2 będą oceniane cechy 5.1, 5.2 i 5.3. Na etapie 3 będą oceniane cechy 5.1, 5.3 i 5.4. 

6.	Metody oceny wartości hodowlanej i zasady selekcji

W hodowli karpia stosuje się tradycyjną składającą się z trzech etapów metodę selekcji:
a) selekcja wstępna - narybek wiosenny (wiek karpi 1+).
- Jest to selekcja - grupowa, polegająca na eliminacji  osobników zdeformowanych lub posiadających inne nieprawidłowości fenotypu. Losowo jest wybierana grupa 5 - 10 tys. osobników do dalszego chowu.
b) selekcja właściwa (bonitacja) w wieku 3+.
Wybierane są osobniki (500-700 szt.) posiadające właściwe dla danej linii budowę i pokrój. Wybrane osobniki są znakowane są symbolem linii lecz jeszcze nie posiadają numerów indywidualnych.
c) kwalifikująca na tarłaki - selekcja kwalifikująca w wieku 5+. 
Określa się płeć osobnika oraz oceniana jest cecha rozrodczości podczas tarła. Osobniki zakwalifikowane jako tarlaki otrzymują indywidualne numery (100 szt.).

7.	Metody doboru zwierząt do kojarzeń i zasady prowadzenia kojarzeń

W związku z wysokim stopniem zinbredowania linii karpia odziedziczalność niektórych gospodarczo ważnych cech jest niska. Osiągnięto natomiast względną stabilizację w takich cechach jak ubarwienie, typ ułuszczenia, kształt i pokrój ciała. 
Głównym kryterium doboru będzie zachowanie obecnego poziomu zmienności genetycznej linii i uzyskanie postępu w takiej cesze jak przeżywalność.
W związku z powyższym do kojarzeń będą losowo wybierane osobniki  z grupy tarlaków tak aby zwiększyć liczbę efektywna populacji (Ne). Maksymalna liczba tarlaków uczestniczących w rozrodzie jest warunkowana  pojemnością Wylęgarni w ZIGR PAN Golysz i RZD Zator, zasobami ludzkimi oraz liczbą stawów do odchowywania materiału zarybieniowego. Liczba od 20 do 40 samic oraz taka sama liczba samców uczestniczących w tarle, wydaje się być realna, co może dąć Ne około 30 - 80 osobników. Jest to zgodne z wytycznymi FAO (FAO/UNEP 1981) która to rekomenduje Ne= 50 osobników dla programów krótkoterminowych.

8.	Zakres i metody konserwacji oraz przechowywania materiału biologicznego.

Wskazane jest zgromadzenie i przechowywanie nasienia w formie mrożonej co stworzy warunki do odtworzenia cennego stada w razie przypadku losowego lub pogłębiających się tendencji, świadczących o wyrodzeniu się stada podstawowego. 

Dawcami nasienia powinny być zakwalifikowane jako tarlaki karpie, w liczbie do 50 osobników, wybrane losowo z każdej populacji. 

Bank nasienia prowadzony będzie przez instytucję dysponująca odpowiednimi możliwościami i kompetencjami w zakresie przechowywania nasienia.

9.	Działania dodatkowe

W przypadku realizacji programu należy przedsięwziąć wieloletni cykl badań na rzecz kompleksowej charakterystyki genetycznej chronionych populacji poprzez włączenie do analizy markerów DNA oraz określenie na bazie tych że markerów, dystansu genetycznego w stosunku do innych populacji karpia.

10.	Podstawy organizacyjne realizacji programu

Realizatorem programu jest  Zakład Ichtiobiologii i Gospodarki Rybackiej PAN Gołysz - linia gołyska, knyszyńska, litewska, ukraińska.  
Rybacki Zakład Doświadczalny Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie Zator -  linia starzawska i zatorska. 
Instytucje te odpowiedzialne są za utrzymywanie stada podstawowego oraz prowadzenia dokumentacji. 

Konieczna jest kooperacja z Zakładem Andrologii Molekularnej Instytutu Rozrodu i Badań Żywności PAN w Olsztynie lub z inna instytucja dysponująca odpowiednimi możliwościami i kompetencjami w zakresie przechowywania nasienia. 
Wskazana jest współpraca z Instytutem Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu w zakresie opracowanie markerów DNA.

Nadzór nad realizacją programu sprawuje, na podstawie udostępnianej przez ZIGR PAN Gołysz oraz RZD Zator dokumentacji, Instytut Zootechniki.
 
11.	Fazy wdrażania programu

Faza I - przeprowadzenie tarła masowego i uzyskanie potomstwa we wszystkich chronionych liniach

Rok 1 (miesiące 0-12)
Przeprowadzenie tarła masowego przy użyciu maksymalnej dostępnej ilości tarlaków w liniach:	ZIGR PAN Golysz - knyszyńskiej, litewskiej.
			RZD Zator - Zatorska.
Podchów otrzymanego materiału w osobnych stawach, żywienie.

Rok 2 (miesiące 12-24)
Przeprowadzenie tarła masowego przy użyciu maksymalnej dostępnej ilości tarlaków w liniach:	ZIGR PAN Golysz - gołyskiej, ukraińskiej.
			RZD Zator - starzawskiej.
Podchów otrzymanego materiału w osobnych stawach, żywienie.
Selekcja wstępna jednorocznego karpia uzyskanego w roku poprzedzającym w liniach knyszyńskiej, litewskiej, zatorskiej, obsada 5-10 tys. sztuk narybku do osobnych stawów. Podchów, żywienie. 

Faza II - uzyskanie selektów we wszystkich chronionych populacjach
Rok 3 (miesiące 24-36)
Selekcja wstępna jednorocznego karpia uzyskanego w roku poprzedzającym w liniach gołyskiej, ukraińskiej, starzawskiej, obsada 5-10 tys. sztuk narybku do osobnych stawów. Podchów, żywienie.
Podchów, żywienie karpi dwuletnich linii knyszyńskiej, litewskiej i zatorskiej.

Rok 4 (miesiące 36-48)
Selekcja właściwa (bonitacja) trzyletnich karpi w liniach knyszyńskiej, litewskiej, zatorskiej, kwalifikacja na selekty, nadanie znaku linii. Obsada w ilości  500 - 900sztuk/ha stawów. Chów i żywienie. Analiza danych uzyskanych podczas pomiarów/bonitacji.
Podchów, żywienie karpi dwuletnich linii gołyskiej, ukraińskiej i starzawskiej.

Rok 5 (miesiące 48 - 60)
Selekcja właściwa (bonitacja) trzyletnich karpi w liniach gołyskiej, ukraińskiej i starzawskiej, kwalifikacja na selekty, nadanie znaku linii. Obsada w ilości  500 - 900sztuk/ha stawów. Chów i żywienie. Analiza danych uzyskanych podczas pomiarów/bonitacji.
Podchów, żywienie karpi czteroletnich linii knyszyńskiej, litewskiej, zatorskiej.

Faza III - kwalifikacja na tarlaki i kolejny rozród masowy
Rok 6 (miesiące 60-72)
Selekcja kwalifikująca na tarlaki w liniach knyszyńskiej, litewskiej, zatorskiej. Nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego.
Przeprowadzenie tarła masowego zakwalifikowanych karpi w liniach:	
ZIGR PAN Golysz - knyszyńskiej, litewskiej.
			RZD Zator - Zatorska.
Podchów otrzymanego materiału w osobnych stawach, żywienie.
Podchów, żywienie karpi czteroletnich linii gołyskiej, ukraińskiej i starzawskiej.
	
	Rok 7 (miesiące 72-84)
Selekcja kwalifikująca na tarlaki w liniach gołyskiej, ukraińskiej i starzawskiej. Nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego.
Przeprowadzenie tarła masowego zakwalifikowanych karpi w liniach:	
ZIGR PAN Golysz - gołyska, ukraińska.
			RZD Zator - starzawska.
Podchów otrzymanego materiału w osobnych stawach, żywienie.
Selekcja wstępna jednorocznych ryb uzyskanych w roku poprzednim w liniach knyszyńskiej, litewskiej, zatorskiej, obsada 5-10 tys. sztuk narybku do osobnych stawów. Podchów, żywienie. 
W trakcie realizacji programu systematycznie konserwowane będą próbki nasienia karpia. Liczba zamrożonych porcji jak również liczba tarlaków objętych programem konserwacji nasienia uzależniona będzie od wsparcia finansowego w postaci dotacji MRiRW oraz od możliwości technicznych wykonania tych zabiegów.      

Efektem zakończenia fazy III będzie osiągniecie głównego celu uzyskania docelowej wielkości populacji 100 sztuk tarlaków we wszystkich chronionych liniach karpi, stworzenie stabilnych podstaw do dalszej hodowli przy zachowaniu istniejącej zmienności genetycznej.

12.	Koszty wdrażania i realizacji programu

Realizacja programu zgodnie z założeniami uwarunkowana jest możliwościami zapewnienia środków finansowych na:
a)	częściowe pokrycie kosztów utrzymywania ryb w stadach uczestniczących w programie;
b)	pokrycie kosztów wykupu materiału hodowlanego zagrożonego likwidacją w przypadku wystąpienia takiej konieczności;
c)	pokrycie kosztów gromadzenia i przechowywania materiału biologicznego (nasienia),
d)	prowadzenie badań naukowych dotyczących charakterystyki chronionych populacji.
Podmioty zaangażowane w realizację programu będą zabiegały o uzyskanie środków finansowych na jego realizację ze środków budżetowych przeznaczonych na dotacje przedmiotowe dla podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa, resortu środowiska, projektów badawczych placówek naukowych oraz ze źródeł pozarządowych

13. Zasady oceny efektywności programu

Ocena efektywności działania programu dokonywana jest na podstawie udostępnianej przez realizatorów dokumentacji, według następujących kryteriów:
•	uzyskanie i utrzymanie populacji linii chronionych o liczebności 100 sztuk tarlaków lub selektów, zgodnie z fazami wdrażania programu;
•	nie dopuszczanie do depresji inbredowej (utrzymanie zmienności genetycznej na obecnym poziomie) monitorowanej poprzez analizę rezultatów pomiarów morfometrycznych (punkty 5 i 6 programu) oraz innymi badaniami dodatkowymi, w ramach prowadzonych działań dodatkowych;
•	utrzymanie gospodarczo ważnych cech charakterystycznych dla poszczególnych linii.

Ocena ta przeprowadzana będzie corocznie przez Zespół Doradczy ds. ochrony  zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich oraz Grupę Roboczą ds. ochrony zasobów genetycznych ryb działającej Instytucie Zootechniki. 

14. Referencje

1.	Białowąs H., 1999. Linie hodowlane karpia w Polsce: litewska linia hodowlana B. Przegląd Rybacki, 4, 39-40.
2.	Białowąs H., 1999. Linie hodowlane karpia w Polsce: polska linia hodowlana K. Przegląd Rybacki, 6, 16-17.
3.	FAO/UNEP. 1981. Conservation of the genetic resources of fish: Problems and recommendations. Report of the expert consultation on the genetic resources of fish, Rome, 9-13 June 1980. FAO Fisheries Technical Paper No.217.
4.	Irnazarow, I. & Białowąs, H., 1994. Genetic characteristics of carp breeding lines at the Institute of Ichthyobiology and Aquaculture of the Polish Academy of Sciences Golysz. 1. Polish lines. Acta Hydrobiol., 36, 1, 125-142.
5.	Irnazarow I. 1995. Genetic variability of Polish and Hungarian carp lines. Aquaculture 129, 215.
6.	Irnazarow I., Białowąs H., Yamazaki F., 1999. Sekwencje mitochondrialnego DNA u karpia (Cyprinus carpio L.) rożnego pochodzenia geograficznego. Streszczenia referatów i posterów ogólnopolskiego sympozjum "Bioróżnorodność, zasoby i potrzeby ochrony fauny Polski" Słupsku, 20-23 września 1999r., 121-122.
7.	Mejza T., Rychlicki Z., Nowak M., 1983. Doskonalenie wartości użytkowej karpia. Część I. Hodowla linii czystych karpia. Gospodarka Rybna, 10.
8.	Mejza T., Rychlicki Z., Nowak M., 1983. Doskonalenie wartości użytkowej karpia. Część I. Użytkowe krzyżowanie karpi. Gospodarka Rybna, 11.
9.	Mejza T., 1993. Prace hodowlane w Rybackim Zakładzie Doświadczalnym w Zatorze nad wyprowadzeniem linii i hybrydów karpi o wysokich cechach produkcyjnych. Zakład Upowszechnienia Postępu IRS, Olsztyn, Brosz. Nr 160.
10.	Mejza T., 1998. Aktualny stan i efekty prac hodowlanych nad karpiem w RZD Zator. Materiały z II Krajowej Konferencji Hodowców Karpia, Wadowice, 1997.
11.	Mejza T., 1998. Linie czyste i użytkowe karpia hodowane w RZD IRS w Zatorze. Wylęgarnia 1997-1998. Wydaw. IRS, Olsztyn.
12.	Mejza T., Kołdras M., 1998. Linie hodowlane karpia w Polsce. Linia karpia zatorskiego. Przegląd Rybacki, 5, 29-31.

Opracowanie programu:
dr Ilgiz Irnazarow

Projekt programu został przyjęty przez Grupę Roboczą ds. zasobów genetycznych ryb na spotkaniu w dniu ................... w którym uczestniczyli: