Prof. dr hab. Juliusz Książkiewicz
Instytut Zootechniki
Zakład Hodowli i Produkcji Drobiu, Dworzyska

Rodzime kaczki typu Pekin (P33) i Minikaczki (K2) utrzymywane w fermie Dworzyska (woj. wielkopolskie), objęte są narodowym programem ochrony rodzimych stad zachowawczych, który realizowany jest w Instytucie Zootechniki w Krakowie. Stada te, ze względu na swoje walory użytkowe i unikalność, zostały zaliczone przez FAO w Rzymie do światowych zasobów genetycznych zwierząt podlegających ochronie (World Watch List, 2000). Decyzja ta była podyktowana m.in. względami biologicznymi, gospodarczymi, kulturowymi a nawet emocjonalnymi.

Zalety kaczek jako gatunku ptaków gospodarskich to m.in. szybkie tempo wzrostu, umożliwiające uzyskanie kaczki rzeźnej już w 7. tygodniu życia, doskonała żywotność, niewybredność i duża odporność na trudniejsze warunki środowiska i gorsze żywienie, a także znaczna odporność na choroby. Kaczki dobrze wykorzystują tanie pasze gospodarskie, w tym pasze objętościowe (zielonki, okopowe, susze), różne pasze odpadowe i określane jako niekonwencjonalne, które znajdują w naturalnym żerowisku lądowym i wodnym, dlatego chętnie są odchowywane w gospodarstwach przydomowych.

Młode kaczki stanowić mogą źródło dodatkowego dochodu niemal w każdym gospodarstwie wiejskim. Dostarczają smacznego mięsa o dużej wartości odżywczej i energetycznej, a także pierza i dobrego obornika. Kaczka jest jednym z nielicznych gatunków ptaków, od których do celów kulinarnych można wykorzystać te części tuszy, które u drobiu grzebiącego uznawane są za niejadalne, np. głowa, język, łapy i jelita. Tłuszcz drobiu wodnego uważa się za zdrowszy od wieprzowego z uwagi na większą zawartość niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Potrawy z kaczki stanowią wykwintne dania kuchni francuskiej i chińskiej.

Historia rasy

Pochodzą po materiale krajowym utrzymywanym początkowo i selekcjonowanym w Zakładzie Doświadczalnym IZ w Pawłowicach, a później w Małym Klinczu. Następnie materiał ten przeniesiono do Borowego Młyna, a po likwidacji fermy stado selekcyjne w 1978 r. do Zakładu Hodowli Drobiu Wodnego Instytutu Zootechniki w Dworzyskach koło Poznania.

Charakterystyka kaczek

Mają upierzenie białe, nogi i dziób barwy pomarańczowo-żółtej, głowę niezbyt dużą, szyję średniej grubości, grzbiet długi i niezbyt szeroki. Sylwetka jest delikatna z bardziej spionowaną postawą. Reprezentują typ ogólnoużytkowy. Masa ciała 7- tygodniowych kaczorów wynosi średnio około 2500g, kaczek 2400g, a dorosłych ptaków 3150 do 3400 g przy nieśności wynoszącej 136 jaj w okresie sześciu miesięcy w pierwszym i 117 jaj w drugim roku użytkowania. Barwa skorupy jaj biała, bardzo dobra wylegowość piskląt.

Walory

Jaja wylęgowe odznaczają się dużą masą i niską zamieralnością zarodków. Duża wartość dietetyczna mięsa, które jest niezbyt otłuszczone i drobnowłókniste. W porównaniu z innymi stadami zachowawczymi w typie Pekina największą zawartość w tuszce patroszonej stanowią mięśnie nóg, a najmniejszą skóra z tłuszczem podskórnym. Dobra jakość pierza.

Możliwości upowszechnienia

Ptaki te wykazują dużą odporność na niekorzystne warunki środowiskowo-żywieniowe, dobrze żeruja w warunkach gospodarskich i bardzo dobrze nadają się do chowu przyzagrodowego. Z uwagi na całkowity brak polskich odmian regionalnych kaczek, polskie Pekiny P33 mogą odegrać dużą rolę w zachowaniu tradycji i kultury rolnej na terenie całego kraju oraz w zachowaniu środowiska naturalnego.

Historia rasy

Minikaczki wytworzono w latach siedemdziesiątych minionego stulecia w Oddziale Hodowli Drobiu Wodnego Dworzyska należącym do Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego w Poznaniu (obecnie Instytut Zootechniki). Krzyżowano kaczki w typie Pekin, o małej masie ciała i dzikie kaczki krzyżówki (Anas platyrhynchos L.) odznaczające się przewagą białego upierzenia. W kolejnych pokoleniach stosowano dobór osobników rodzicielskich ukierunkowany na niską masę ciała, białą barwę piór i wyraźnie zaznaczone cechy mięsne.

Charakterystyka kaczek

Mają upierzenie białe, nogi barwy pomarańczowej a dziób pomarańczowej lub różowej, charakteryzuje je krępa i zwarta budowa ciała, szeroka pierś, delikatna i dosyć krótka szyja, proporcjonalnie do tułowia mała głowa i nogi krótkie szeroko rozstawione, wyraźnie spionowane ułożenie tułowia. Masa ciała 7-tygodniowych kaczorów wynosi 1600 -1750 g, kaczek 1450 g, a dorosłych samic około 1750 g, przy nieśności w okresie sześciu miesięcy wynoszącej od 90-100 jaj. Barwa jaj biała lub zielonkawa, przy bardzo dobrych wynikach zapłodnienia jaj i wylęgowości piskląt.

Walory

Jaja wylęgowe Minikaczek odznaczają się znacznym udziałem żółtka w jaju i wysoką wartością jednostek Haugha, świadczących o dobrej jakości białka, a także małą zamieralnością zarodków w okresie inkubacji. Kaczki cechuje spoziomowany tułów świadczący o dobrze wykształconych cechach mięsnych. Mają bardzo dobrze wysklepione mięśnie piersiowe, których zawartość w tuszce sięga u samic 15%. Mięśnie te odznaczają się istotnie ciemniejszą barwą (jak u dziczyzny)i drobnymi włóknami mięśniowymi.
Możliwości upowszechnienia
Mogą być rozpowszechniane do chowu amatorskiego i przydomowego, a także prowadzonego na stawach lub innych naturalnych zbiornikach wodnych.

Najwięcej starania i pielęgnacji kaczęta wymagają do 4 tygodnia życia, gdyż do tego czasu nie działa u nich gruczoł kuprowy, a układ termoregulacyjny organizmu nie jest sprawny. Kaczęta są wtedy wrażliwe tak na zimno jak i na przegrzanie np. wskutek udaru słonecznego, a także na wilgoć. Nie znoszą ciasnoty, dlatego nie wolno odchowu przeprowadzać w koszach, w kartonach i w pomieszczeniach mieszkalnych.

Do 4 tygodnia życia kaczkom należy zapewnić zamknięte i
ogrzewane pomieszczenie, które może stanowić budynek inwentarski, gospodarczy lub inny. Do odchowu najczęściej przeznacza się tylko część pomieszczenia, które jednak musi być ciepłe, przestronne, widne i czyste (wyczyszczone, umyte i odkażone, a na końcu wybielone wapnem). Kojec można wydzielić kostkami sprasowanej słomy, co chroni pisklęta przed przeciągami. Wielkość kojca zależy od liczby odchowywanych piskląt, lecz nie powinna być mniejsza niż 4 m2. W pierwszym tygodniu życia obsadę ptaków można stopniowo zmniejszać z 10 do 7 szt., a po dwóch tygodniach do 4-5 szt., a później 2-3 szt. na jeden m2. Zwiększenie powierzchni uzyskuje się przez przesuniecie przegród lub likwidowanie parawanów wokół miejsca ze sztuczną kwoką. Przez pierwsze dwa tygodnie, kaczki należy szczególnie chronić przed zimnem i wilgocią i nie wypuszczać ich na zewnątrz . Później kaczki mogą wychodzić na dwór, jeśli sprzyjają temu warunki atmosferyczne, początkowo na 20-30 min. w ciągu dnia, a następnie na coraz dłuższe okresy. Nieodzowne jest stosowanie dodatkowego źródła ciepła, którego może dostarczyć mała kwoka elektryczna. W pierwszym dniu życia zaleca się pod kwoką temperaturę 32o C, a następnie stopniowe zmniejszanie ciepłoty do 28oC w drugim i 24oC w trzecim tygodniu życia. Skupianie się kacząt wskazuje na ich niedogrzanie, a oddalanie od źródła ciepła i przyspieszony oddech przy otwartych dziobach świadczy o przegrzaniu. Innymi ważnymi elementami odchowu jest sprzęt (plastykowe poidła cylindryczne odwracalne, tace aluminiowe i korytka, umożliwiające utrzymanie higieny), a także stosowanie na ściółkę suchej słomy, najlepiej żytniej.

Kaczęta do 3 tygodnia życia potrzebują pełnowartościowej karmy bogatej nie tylko w białko, ale także w witaminy i składniki mineralne. Najlepszym źródłem tych składników są pasze pochodzenia zwierzęcego: gotowane jaja, twarogi, kwaśne mleko, a także pasze roślinne jak nasiona roślin strączkowych i oleistych oraz śruty poekstrakcyjne.

Zywiąc kaczki sposobem tradycyjnym podaje się najpierw serek jajeczny, który sporządza się w proporcji z 1 szklanki mleka i z 1 jaja (wystarcza dla 10 piskląt). Składniki te po wymieszaniu stopniowo się podgrzewa dodając później śrutę pszenna, suche i utarte odpady pieczywa lub ugotowaną drobną kaszę jęczmienna, a po kilku dniach życia także drobno pociętą młoda zielonkę (np. pokrzywę, komosę, sałatę). jaja można zastąpić twarogiem lub kwaśnym mlekiem.

Od drugiego tygodnia życia właściwie ułożona dawka pokarmowa musi zawierać 3 do 5 rodzajów pasz zbożowych, a w tym różne śruty zbożowe, otręby pszenne i kasze lub suche odpady piekarnicze albo zmiotki mąki. Ponadto trzeba podawać dwa lub trzy rodzaje pasz białkowych pochodzenia zwierzęcego i roślinnego (np. mielony groch lub bobik, albo drożdże), a także rośliny okopowe w postaci parowanych ziemniaków lub rozdrobnionej marchwi lub buraków). W okresie żywienia kaczek od 4 do 8 lub 10 tygodnia życia należy zmniejszać w dawce pokarmowej zawartość pasz wysokobiałkowych pochodzenia zwierzęcego, a zwiększać ilość takich pasz objętościowych jak zielonki lub rośliny okopowe.

Przez cały czas kaczki muszą mieć zapewniony stały dostęp do czystej i świeżej wody pitnej. Najlepiej jest zakończyć odchów przed rozpoczęciem naturalnej wymiany piór. Jako literaturę pomocniczą polecam broszurę upowszechnieniową nr 2/2002 mojego autorstwa pt. „Wykorzystanie bioróżnorodności kaczek do ekologicznego odchowu gospodarskiego”, wydaną przez Instytut Zootechniki w Krakowie.